woensdag 4 mei 2016

Wie Schade!

When one comes out of this colossal structure, the Louvre, one walks directly across the Seine and is captivated by an enchanting view, bathed in golden or blue mist. All along the quai there are row upon long row of secondhand bookstalls, where one can search and rummage as one wants to. An acrobat performs on the sidewalk. A circle of spectators who do not take their eyes from him. Wherever one goes, whatever one does, there are things to see and learn.
Als ik richting het Louvre over de Pont des Arts loop is er een vrolijk bandje aan het spelen. Na het laatste nummer, roept de muzikant: “Je mag ons ook in bier betalen.” Er ligt geen mist over de Seine, eerder is de rivier wild en onrustig. De boekwinkeltjes zijn zo laat op de avond gesloten. Mijn ervaring verschilt van die van Paula Modersohn-Becker, toch loop ik even samen met haar door Parijs.
Paula komt als jonge, Duitse kunstenares aan het begin van de 20e eeuw, de eerste dag van de 20e eeuw om precies te zijn, na een 17 uur durende reis hier aan. Ze is vol goede moed naar het centrum van de moderne kunstwereld gekomen om een betere kunstenaar te worden, maar haar eerste indrukken zijn niet geheel positief:
It's filthy here, very filthy – an inward filth, way down deep inside. Sometimes it makes me shudder. It seems to me as if I needed more strength than I have to live here, a brutal strength.
Er zijn aspecten van het Parijse leven in honderd jaar onveranderlijk gebleven.
But I feel that only sometimes. At other times, I feel blissfully clear and serene. I can feel a new world arising in me.
De nieuwe wereld die in haar groeit en op haar schilderijen tot leven komt, heeft een brute kracht. In het MAM (Musée d'Art Moderne) bezoek ik een tentoonstelling van haar werk. Het valt me op dat hoewel haar schilderijen zo krachtig zijn, ze ook allemaal op een bepaalde manier onvoltooid zijn. Onvoltooid is niet het goede woord, omdat er niet iets ontbreekt. Ze zijn niet afgewerkt, alsof het gaat om studiewerk, maar dit draagt juist bij aan de intensiteit van het werk. Zoals ze schrijft: The intensity with wich a subject is grasped (...), that is what makes for beauty in art. Mijn eigen schilderijen zijn vaak ook onvoltooid, of onafgewerkt en ik vind het interessant om te zien dat dat een kwaliteit kan zijn. Op schilderkunstig vlak voel ik me zeer verwant aan Paula. Ik streef in mijn werk ook naar the utmost simplicity united with the most intimate power of observation. Haar werk spreekt me zelfs meer aan dan dat van haar grote voorbeeld, Cézanne. Daarentegen is het thema van haar werk, voor mij ontoegankelijk, al is het alleen omdat ik een man ben.
De kunst van Paula Modersohn-Becker draagt een groot dilemma in zich. Haar belangrijkste thema is het moederschap en juist door haar leven als kunstenaar kon ze geen moeder worden. Dit heeft te maken met haar man die niet zo avontuurlijk is en liever in de veilige kunstenaarscommune in Worpswede wil blijven. Funny, schrijft Paula: from the very beginning of marriage it's we women who are put to the test. All you men are permitted to stay simply the way you are. Well, I don't really take that amiss, because I do like you all so very much. En ze ondertekent die brief aan haar man met Your little wife.
Maar ze zoekt zelf in haar leven ook naar eenzaamheid en vrijheid. In haar eentje en in alle vrijheid in Parijs ontwikkelt Paula haar eigen stijl, waardoor ze schilderijen als 'Geknielde moeder met kind' kan maken, maar door diezelfde vrijheid blijft ze van kinderen verstoken. Het einde van haar leven had een roman ongeloofwaardig gemaakt, maar het echte leven is altijd weer vreemder dan fictie. Ze besluit toch naar Duitsland terug te keren, om een kind te krijgen, maar veertien dagen nadat ze bevallen is van haar dochter, Mathilde, sterft ze. Volgens de bronnen zou ze nog twee woorden hebben uitgesproken: Wie Schade!

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen