zondag 9 november 2014

De controverse over Marlene Dumas en hoe ik erover denk(2)

Alweer een tijd geleden ben ik naar het Stedelijk Museum geweest om de werken van Marlene Dumas te bekijken. Ik ben nog nooit zo kort in een museum geweest.
Ik weet niet of deze opmerking mijn waardering van haar werk reflecteert, maar ik vraag me wel af hoe het komt dat haar werk me zo’n naar gevoel gaf. Het had zeker niets te maken met haar onderwerpskeuze. Ik heb een voorkeur voor zware, duistere kunst. Ik ben bijvoorbeeld een groot liefhebber van het werk van Francis Bacon. Wat was dan de reden dat ik het gebouw uitvluchtte?
De eerste werken die ik tegenkwam, waren portretten in aquarel die naast en boven elkaar hingen en zo een muur van gezichten vormden. In eerste instantie ketste mijn blik hier op af. Na wat langer naar de afzonderlijke portretten te kijken, begonnen sommige gezichten me te interesseren. Sommige hadden een sterk expressief karakter, maar naast deze krachtige koppen, hingen figuren die me volledig koud lieten. Doordat deze werken zo dicht naast elkaar hingen, kon ik de werken niet afzonderlijk waarderen, mijn blik bleef verspringen, maar als geheel kon ik er ook weinig van maken. Ik herinnerde me gelezen te hebben welke redenen Dumas had voor deze wijze van presenteren, maar de vraag waarom ze dat gedaan had, rees alleen omdat het voor mij onmogelijk was op deze manier het werk te bekijken, zonder mijn concentratie te verliezen.
In een volgende zaal hingen werken die Dumas had geschilderd in de periode na het overlijden van haar moeder. De schilderijen hadden als thema huilen, of de traan. Een van deze werken vond ik erg mooi, een aquarel die zo waterig was geschilderd dat het hele werk leek te huilen. In een andere zaal werd mijn blik een ander aquarel ingezogen.
In bijna elke zaal hing minstens een werk dat ik heel erg mooi vond. Meestal aquarellen, die weinig aan de vorm gelegen lieten, maar in compositie en verfbehandeling zo sterk waren, dat dat geen enkel probleem was. Ik vond steeds één schilderij heel erg mooi en de overige juist absoluut niet. Ik dacht aan dat ik in mijn vorige blog had geschreven dat goede kunstenaars ook slecht werk maken, dat dat nu eenmaal onvermijdelijk is. De vraag die nu bij me opkwam, was of ik de mooie schilderijen nu minder moest waarderen omdat er slecht werk naast hing. Of zag ik de kwaliteit niet van die slechte werken? Misschien moet ik eerst zeggen waarom ik bepaalde werken slecht vond.
Al het werk van Dumas is heel zwak in vorm. Deze term “vormbegrip” die mijn docenten op de Klassieke Academie veel gebruikten, vond ik vaak nogal vaag. Gedurende mijn tijd aan de academie begon ik beter te begrijpen wat ze bedoelden, al heb ik nog geen betere term gevonden om het te omschrijven. Ik denk dat ik het het beste kan uitleggen, door te zeggen dat ik kan zien dat Marlene Dumas nog nooit naar de natuur heeft gewerkt. Ze heeft erg naïeve vormen, wat niet per se verkeerd is.
In veel van haar werk speelt het realisme echter wel een rol. Neem dit werk, getiteld "The wall":
Dit schilderij is qua kleur, vorm, tonaliteit en compositie voor mij oninteressant. De figuren zijn zelfs wat knullig, en dit wordt niet gecompenseerd door een andere kwaliteit. Juist omdat de figuren er wat realistisch op zijn gezet, worden de naïeve vormen voor mij een bezwaar.
Ik vind het echt slecht.
Hier kun je natuurlijk tegenin brengen dat men het werk van avant-gardistische schilders pas later kan waarderen, omdat deze kunstenaars hun tijd vooruit zijn. Ik denk zelf dat dit idee, dat kunstenaars een soort supermensen zijn die bovendien kunnen tijdreizen, niet klopt.
Mogelijk is er nog een andere reden voor het grote verschil in kwaliteit van het werk van Dumas. Uit de overzichtstentoonstelling spreekt een enorme vrijheid. Die vrijheid spreekt mij zeer aan. Het lijkt alsof Dumas heel impulsief werkt.
Tom Hageman leerde me, toen we op de Klassieke Academie met de rietpen werkten, dat ik ervan uit moest gaan dat negen van de tien werken zouden mislukken. Met de rietpen moet je snel werken en gebruik maken van het toeval. Dit leidt onvermijdelijk tot veel mislukte tekeningen. Zolang je de goede er maar uit weet te selecteren, is dit geen probleem.
Het probleem met Marlene Dumas was misschien wel, dat het lijkt alsof ze geen selectie heeft gemaakt. Ik had het gevoel dat ik elk werk van haar te zien kreeg, inclusief elke mislukte krabbel.

Misschien was dat de reden dat ik het museum verwisselde voor een cafeetje. Of misschien is kunst gewoon niet voor leken als ik.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen