zaterdag 8 november 2014

De controverse over Marlene Dumas en hoe ik erover denk(1)

Alweer een tijd geleden schreef Sander van Walsum een stuk in de Volkskrant waarin hij beweerde dat Marlene Dumas een overschatte schilder is. Dit stuk deed heel wat stof opwaaien. Joost Zwagerman reageerde. Joep van Lieshout zei dat kunst hoogontwikkeld is en niet voor leken als Sander van Walsum. En de directeur van de Klassieke Academie, Tom Hageman, schreef over de ontwikkeling van kunst in samenhang met de politiek. Zijn hoofdgedachte was dat kunst en politiek geen gescheiden gebieden zijn en dat dit niet tot betere kunst leidt. Er zijn volgens hem wel criteria die voor alle kunst gelden, namelijk compositie, kleur, vorm en tonaliteit.
Al deze commotie heeft me bijzonder geïnteresseerd gemaakt in het werk van Marlene Dumas en ik ben van plan zeer binnenkort de expositie in het Stedelijk museum te bezoeken. Het leek me een leuk idee om een blog te schrijven voordat ik de schilderijen in het echt zie en een erna.
Dus waar vind ik mijzelf in de discussie?
Ik ben het absoluut niet met Joep van Lieshout eens dat kunst alleen door een kleine groep ingewijden begrepen kan worden. Ik denk wel dat mensen soms moeite moeten doen om een kunstwerk op de juiste manier te ervaren en moeite betekent hier lange tijd naar een schilderij kijken. Als mensen die moeite nemen, zullen ze merken dat het allemaal niet zo ingewikkeld is.
Ik denk net als Tom Hageman dat voor alle beeldende kunst de criteria gelden, waarvan compositie naar mijn idee verreweg het belangrijkst is. Wanneer we een schilderij mooi vinden, komt dat door de vorm niet door de inhoud. Omdat het moeilijk is om onder woorden te brengen waarom het ene schilderij mooier is dan het andere, proberen mensen dat vaak te verklaren met de gekwelde ziel van de kunstenaar, of het wereldbeeld van de kunstenaar. Het begrijpen van een schilderij vindt echter op een onbewust niveau plaats.
Tom Hageman beweerde in zijn stuk ook dat door Hitler en Stalin de figuratie in de beeldende kunst voor lange tijd uit de mode is geraakt. Ik denk dat hij hierin deels gelijk heeft. Voor de Eerste Wereldoorlog was er al een ontwikkeling naar de abstractie, die vervolgens aan populariteit won, omdat het futurisme kunstenaars het instrument gaf om aan de ene kant de technologische vooruitgang en aan de andere kant de verschrikkingen van de oorlog uit te beelden. De Tweede Wereldoorlog leert dat mensen die de schoonheid van kunst kunnen zien, die ontroerd raken door Mozart, tegelijk instaat zijn tot verschrikkelijke dingen (zie de filosofie van George Steiner, die zelf op een buitengewoon irritante manier beschaafd is), maar het leert ook dat mensen instaat zijn de verschrikkelijkste dingen in kunst en dus schoonheid te uiten.
De schilderijen van Marlene Dumas, voorzover ik die in google-afbeeldingen heb bekeken, lijken over dergelijke dilemma’s in de kunst te gaan. Dat is niet een reden waarom haar werk geweldig is, maar het kan ook geen diskwalificatie zijn. Politiek en kunst zijn misschien niet gescheiden. Dat de kunst hier beter of slechter van zou worden, geloof ik niet. Het maakt de kunst hooguit moeilijker te waarderen. Niet alleen de Klassieke waarden komen terug in de kunst, men kan tegenwoordig de sociaal realistische kunst ook weer waarderen.
Ten slotte bestaat er het idee dat geniale kunstenaars geen slechte schilderijen kunnen produceren. Ik heb van goede kunstenaars gehoord dat ze sommige werken van Dumas niet zo sterk vonden (Dumas zei dit zelf in Collegetour), maar datzelfde heb ik van goede kunstenaars over Picasso gehoord. Genialiteit is naar mijn idee een mythe en als Van Walsum het oprechte motief had om het kunstenaarschap te demystificeren, had ik er geen moeite mee gehad, maar dan had zijn stuk niet een aanval op een enkele kunstenaar moeten zijn. Net als vakmanschap, heeft het idee van het genie te maken met status. Kunstenaars in Nederland hebben nauwelijks enige status en Marlene Dumas is een interessante uitzondering. Misschien stak ze dus wat te hoog boven het maaiveld uit.

Ik hoop dat het schilderij “Dead girl” deel uitmaakt van de expositie, aangezien dat werk mij zo op het eerste gezicht aanspreekt. Het lijkt sterk verwant aan het werk van Richter. Als je schilderijen in het echt ziet, kunnen ze echter plotseling veel indrukwekkender of juist vlakker zijn. Ik zal ze met een open blik proberen te bekijken. Na mijn bezoek aan het Stedelijk zal ik deel twee posten, dus vergeet mijn blog niet dagelijks te checken!

Geen opmerkingen:

Een reactie posten