vrijdag 25 oktober 2013

Cursus

Ik wil weer van de gelegenheid gebruik maken om iedereen te bedanken die heeft gedoneerd! Ik ben blij verrast door de reacties die ik krijg op mijn project.
In eerdere berichten had ik het over de cursussen die ik als tegenprestatie aanbied op mijn projectpagina http://www.voordekunst.nl/vdk/project/view/1613-a-portrait-of-the-artist-as-a-skyscraper.
Het gaat hier om twee cursussen. De eerste draait om de technieken die men kan gebruiken om een zo goed mogelijke illusie van de werkelijkheid te creëren, terwijl de andere cursus gericht is op het leren gebruiken van materialen door het creatieve experiment. De eerste is meer gericht op de theorie, de tweede meer op de praktijk.
Van de cursus Klassieke Schildertechnieken, zal ik de eerste twee lesbrieven in deze blog zetten, zodat je je een idee kunt vormen van wat het inhoudt. Het is een eendaagse cursus, waarin je een schilderij zult maken. De lesbrieven zullen meer informatie bevatten dan in een dag geleerd kan worden, maar ze geven de mogelijkheid om zelf in de goede richting verder te studeren en er is altijd de mogelijkheid om een uitgebreidere cursus te volgen.

Lesbrief 1 Introductie

In deze cursus zal je kennismaken met verschillende schildertechnieken die worden gebruikt om de illusie van de werkelijkheid te creëren op het platte vlak. De cursus kan voor iemand die volledig onbekend is met het schilderen, een goede kennismaking zijn, maar kan ook zeer leerzaam zijn voor de redelijk ervaren schilder die zijn/haar basiskennis wil versterken.
De principes achter deze technieken zullen op een eenvoudige manier worden geleerd. Hoewel de term ‘truc’ in deze context een negatieve connotatie heeft, zal je merken dat figuratieve kunstschilders over een complete trukendoos beschikken. Of het uiteindelijke schilderij een kunstwerk of een kunstje wordt, staat hier naar mijn idee los van en hangt veel meer af van de creativiteit van de kunstschilder.
Ik werk zelf zelden volgens de methodes die in deze cursus worden onderwezen, maar toch denk ik dat het beheersen van deze technieken, in grote mate bijdragen aan mijn schilderijen.
Deze lesbrief bevat enkel een korte introductie, om een overzicht te geven van het lesprogramma. In de volgende lesbrieven zal inhoudelijk worden ingegaan op de verschillende aspecten van de schilderkunst.

Lesbrief 2 – Vorm                   hoe je een tekening kunt opbouwen vanuit tweedimensionale vormen

Lesbrief 3 – Volumes             hoe je een tekening kunt opbouwen vanuit driedimensionale vormen

Lesbrief 4 – Tonaliteit            hoe je een ruimtelijke illusie kunt creëren met een begrip van de grijswaarden

Lesbrief 5 – Anatomie            hoe je een geloofwaardige menselijke gestalte kan schilderen met een beperkte kennis van de menselijke anatomie

Lesbrief 6 – Perspectief         hoe je het kunstmatige perspectief kunt toepassen om een ruimtelijke illusie te creëren

Lesbrief 7 – Kleur                  hoe je een ruimtelijke illusie kan creëren met kleur

Lesbrief 8 – Compositie         hoe de ordening van verschillende elementen kan bijdragen aan een ruimtelijke illusie

Als je snel deze onderwerpen van de lesbrieven langsgaat, zal het je meteen opvallen dat de ruimtelijke illusie hierin een grote rol speelt. Er wordt nauwelijks gesproken over het onderwerp. Het is belangrijk te begrijpen dat het hier voornamelijk gaat om abstracte kennis. Een schilderij waarin deze technieken tot in de hoogste perfectie zijn toegepast, hoeft niet per se iets ‘voor te stellen’. Bij abstractie wordt snel gedacht aan de schilderijen van bijv. Rothko of Newman, maar elk schilderij, ongeacht het onderwerp, of de detaillering, bevat een zekere mate van abstractie.
In de lesbrieven zal als voorbeeld steeds een bos bloemen worden genomen, omdat dit een onderwerp is wat in de zogenaamde ‘amateurschilderkunst’ een geliefd onderwerp is, en zo het best duidelijk zal worden, wat de bovengenoemde abstracte kennis voor voordelen kan hebben voor de schilder die deze kennis nog niet machtig is.

Alleen in lesbrief 4 zal de mens zelf het onderwerp zijn, aangezien de anatomie van de plant en die van de mens sterk van elkaar verschillen.

Lesbrief 2 – Vorm 

In deze les zullen we leren hoe je een tekening kunt opbouwen vanuit tweedimensionale, geometrische vormen. Het doel van deze cursus is om een zo goed mogelijke illusie van de werkelijkheid te creëren en de tekenmethode die in deze lesbrief wordt beschreven, moet je instaat stellen om een tekening te maken in de juiste verhoudingen.
Alles om je heen heeft een vorm. Een vorm is een eigenschap van een voorwerp, net zoals kleur een eigenschap is. Je kunt je in een schilderij op kleur richten en daarbij vorm minder aandacht geven. In deze les doen we het omgekeerde.
Als je uit de losse pols iets natekent, begin je vaak met de grillige omtrek van een voorwerp. Een van de nadelen hiervan is dat je oog erg goed is in het opmerken van details. We hebben als het ware een ingebouwde lens, waarmee we inzoomen op dat wat we belangrijk vinden. Als je bijvoorbeeld die enorme volle maan wil fotograferen, zul je zien dat deze bijna niet zichtbaar is op de foto. In een schilderij van de maan, zal je de verhoudingen willen manipuleren, maar dat is voor een toekomstige les.
Om de verhoudingen goed te krijgen, kunnen we een simpele truc toepassen, namelijk de werkelijkheid abstraheren tot tweedimensionale geometrische vormen.
Een papier is een tweedimensionaal vlak. Het is plat. De werkelijkheid heeft drie dimensies. Je denkt er waarschijnlijk niet bij na, maar als je bijvoorbeeld een bloem natekent, moet je deze eerst terugbrengen tot twee dimensies, tot de dimensies van het papier. Vervolgens kun je een ruimtelijke illusie creëren. Wanneer je niet voldoende stilstaat bij de eerste stap, wordt het heel moeilijk om de verhoudingen van wat je tekent goed te krijgen. Zo heb je bijvoorbeeld de neiging om driedimensionale vormen op het platte vlak meer volume te geven, om het gebrek aan ruimtelijkheid als het ware te compenseren. Je kunt een tekening opbouwen vanuit tweedimensionale vormen, maar je kunt een tekening ook opbouwen vanuit de volumes (kubus, bol, cilinder, balk, prisma, piramide, of kegel). In deze les richten we ons op de eerste methode. In de tweede methode moet je de tussenstap in je hoofd doen. Dit is dus moeilijker.
Men vraagt wel eens waarom kunstenaars vaak aanraden niet naar foto te werken (hoewel ze hier zelf wel op betrapt kunnen worden). Een van de redenen hiervoor is dat een foto twee dimensies heeft. Het tekenen naar foto is dus onvergelijkbaar met het tekenen naar de werkelijkheid en het is geen goede oefening, omdat je zelf de stap van drie dimensies naar twee dimensies overslaat. Dat een fotocamera in dit proces de werkelijkheid ook manipuleert, valt alleen op als het lineair perspectief niet meer klopt, bijvoorbeeld bij een fisheye lens, maar daar moet je je ook bewust van zijn.
Dat was de uitleg. Laten we nu kijken naar een voorbeeld. De kwaliteit van de foto’s is niet zo geweldig, dus ik zal in de toekomst deze foto’s vervangen, maar de kwaliteit heeft geen invloed op de bruikbaarheid.
In het eerste voorbeeld zie je dat ik een driehoek op een papier heb getekend. Deze driehoek is een bos bloemen. Ik heb de grote vorm geabstraheerd tot een driehoek. Iedereen is instaat om de werkelijkheid te abstraheren tot geometrische vormen. Als je een rond bord ziet, zul je dit herkennen als een cirkel, terwijl het in werkelijkheid waarschijnlijk niet perfect rond is. Wanneer je een bos bloemen tot een driehoek abstraheert, zul je iets meer imperfecties zien, maar deze moet je voor nu negeren. De geometrische vorm kan ik net zo lang aanpassen totdat de verhouding goed is en omdat ik weinig variabelen heb, kan ik makkelijk vergelijken. Richting, dat is de schuinte van de diagonalen, is lastig in te schatten en het is ook mogelijk om een horizontale as en een verticale as te tekenen, om hier vervolgens alles tegen af te zetten. Ik heb niet het geduld voor die methode.
Wanneer ik de grote vorm perfect heb, kan ik deze opdelen in steeds kleinere vormen, zonder te snel in detail te treden. Een bos bloemen is een heel complex geheel en als je in detail treedt kom je er nooit uit. Bij het uitwerken van de tekening raak je gefrustreerd doordat je steeds de vorm moet herstellen: die ene bloem past er niet meer tussen, of je moet er een bloem bij verzinnen om de ruimte op te vullen.
In deze tekening, kwam ik niets van deze frustratie tegen. De tekening hierboven oogt nog bijzonder plat. Een tekening met enkel lijn, kan veel meer ruimtelijkheid hebben. Dat is echter nu niet de bedoeling. In de volgende les zullen we behandelen hoe je vanuit ruimtelijke volumes een tekening kunt opbouwen. Het zal een ander bos bloemen zijn. Ik dacht dat bloemen wel stil zouden zitten, maar ik had misschien niet twee dagen nadat ik ze had gekocht met de tekening moeten beginnen. Tip van de kunstenaar! 

Geen opmerkingen:

Een reactie posten